Kirgizië (Kyrgyzstan): Gastvrije nomaden en prachtige natuur.
Beste reisperiode: half juni tot half september.
ot voor kort was er nauwelijks iets bekend over dit prachtige bergland met zijn hartelijke en gastvrije bevolking. Deze voormalige USSR staat is inmiddels zelfstandig en sinds 1991 toegankelijk voor buitenlanders. De Kirgiziërs hebben het echter niet slecht gehad onder het Sovjet regime en ze dragen de Russen dan ook nog steeds een warm hart toe.
Tijdens de meeste van onze reizen bezoek je het schitterende en indrukwekkend grote Issyk Kul meer. Issyk Kul, betekent warm meer en dankt deze temperatuur aan de warme bronnen die er in uitmonden. Het meer is de trots van Kirgizië en in het heldere en schone water kun je zomers maar ook nog in de vroege herfst heerlijk zwemmen. Dit meer wordt helemaal omringd door schitterend witte bergen en een heel gevarieerde natuur. De joertenkampen die je zult bezoeken bevinden zich voor een deel rond het meer. We overnachten in een bosrijke omgeving met naaldbomen, een steppelandschap maar ook in een streek met bergen van zandsteen. Deze gebieden liggen vaak maar enkele uren rijden van elkaar verwijderd.
Reizigers die voor deze bestemming kiezen moeten er rekening mee houden dat de omstandigheden primitief zijn. In de kleine joertenkampen, die door onze reisagent samen met de plaatselijk bevolking zijn opgezet, staan maximaal 6 joerts voor de reizigers. Schoon beddengoed en een comfortabele slaapplaats is aanwezig en doorgaans slaap je met twee personen in een eigen joert. Bij de joerts bevindt zich verder een kleine toiletgebouw met een douche (met zonnecollector) en er is een zittoilet aanwezig.
Onze reizen zijn zonder uitzondering volledig verzorgd en de maaltijden die je krijgt zijn veelzijdig en verrassend lekker!
In ons pakket hebben we 'lichte' culturele rondreizen, waarbij je vanuit de joertenkampen kunt wandelen of paardrijden. We hebben reizen met thema's zoals de textielreis en koken en cultuur, maar ook middelzware reizen waarbij je bijvoorbeeld een trektocht te voet maakt, een paar weken te paard de bergen in gaat of met de fiets het meer rond rijdt.
We verzorgen groepsreizen en daarnaast kunnen we ook voor individuele reizigers een reis op maat samenstellen.
Het bergland van Centraal -Azië is een deel van de wereld dat nog weinig door toeristen bezocht wordt en het hooggelegen, nog zeer authentieke Kirgizië, is hiervan een voorbeeld. Nog maar honderd jaar geleden stond het op kaarten van Centraal Azië afgebeeld als een grote, witte vlek. Het land wordt feitelijk gevormd door de bergen van Tien Shan, die ook wel het Hemelse Gebergte worden genoemd, met tot meer dan 7000 meter hoge besneeuwde toppen. Ze zijn het middelpunt van Azië, dicht tegen de Himalaya aan, en vormen een natuurlijke barrière tussen het Indische subcontinent en de Russische steppen. Het bergland wordt doorsneden door vele "Kaska Suu's" ofwel zilveren rivieren, want Kaska Suu betekent helder en bijzonder, het is een veel voorkomende naam in Kirgizië. De talloze hooggelegen, kristalheldere bergmeren vervolmaken het zuivere berglandschap. Dwars door dit bergland slingerde zich ooit de zijderoute: de karavaanweg die het Romeinse rijk met
China verbond en waarover zowel goederen als ideeën hun weg vonden. Het is het leefgebied van het zeer zeldzame sneeuwluipaard, waarschijnlijk bevindt zich hier de grootste nog voorkomende populatie van dit prachtige roofdier.
De landschappelijke afwisseling van Kirgizië is zeer groot: behalve de spectaculaire
bergpieken bedekt met eeuwige sneeuw, zijn er de rustige dorpen waar de tijd stil lijkt te staan.
Onderweg is er geen druk autoverkeer maar ontmoeten we vriendelijke mannen te paard met hun typische vilten hoeden, kalpaks genaamd. We trekken door groene alpenweiden die soms worden afgewisseld met naald-en loofbossen. Even verder komen we weer door een maanlandschap met kleurrijke rotsen. Bij het wandelen moeten we opletten dat we de edelweiss niet vertrappen.
Meer dan de helft van het land ligt boven de 3000 meter en 30% van de bevolking woont boven de 1500 meter. Een bergland is dan ook een goede omschrijving. Maar er is meer: Kirgizië heeft grote hooggelegen meren. Sommige dalen zijn rijk bebost terwijl andere weer een ruige kaalheid laten zien. Ook zijn er de "Red Canyons". Deze diep ingesleten kloven hebben een zeer opvallende vorm en kleur. Daarnaast zijn er de "Badlands", aan het Issyk-Kulmeer o.a. bij Ak-Sai. Dit zijn zeer sterk geërodeerde berglandschappen die in kleur variëren van geel tot zwart.
De Kirgiziërs hebben een nomadisch verleden. Ze stammen af van Turkse volkeren die rond de tiende eeuw uit Siberië vertrokken, zij werden in de tijd van de Sovjet Unie uiteindelijk gedwongen zich te vestigen. De Russen wilden dat iedereen een vaste woonplaats had. Restanten van het nomadenverleden leven voort, de bewoners kennen nog steeds stam-of clanstructuren met eigen waardesystemen en een levendige paardencultuur. Sinds het uiteen vallen van de Sovjet Unie is Kirgizië net als Kazachstan, Oezbekistan, Tadzjikistan en Turkmenistan, onafhankelijk. Vanaf de 14e eeuw zijn de Kirgiziërs geleidelijk bekeerd tot de islam, hoewel deze godsdienst nooit veel invloed op het dagelijks leven gekregen heeft. In Kirgizië wonen, mede als gevolg van het sociaal-economische en politieke beleid van de ex -Sovjetunie, grote groepen minderheden, waaronder ook Russen, die hoofdzakelijk in de hoofdstad Bishkek te vinden zijn.
Men spreekt doorgaans Russisch en/of Kirgizisch en buiten de steden voornamelijk Kirgizisch. Centraal Azië is een gebied waar de politieke grenzen niet samenvallen met culturele en etnische scheidslijnen. Traditionele conflicten over water of land vertalen zich dan ook gemakkelijk in clan-of etnische conflicten.
Natuur
Kirgizië heeft een buitengewoon ongerepte en ongekend rijke flora en fauna. De fraai
bloeiende alpenflora is vooral in het voorjaar een lust voor het oog. In het Tien Shan vindt men een grote verscheidenheid aan grote vogels, zoals gieren, adelaars en andere roofvogels, evenals een bont gezelschap kleinere vogels, zoals hoppen, gorzen, tapuiten, leeuweriken en hoenders. Onder de viervoeters bevinden zich het sneeuwluipaard en het Marco Polo schaap. Hoewel 60% van de totale nog levende sneeuwluipaard populatie hier voorkomt, is de kans er een te zien nihil. Het dier is zo zeldzaam dat het slechts gaat om ongeveer 450 exemplaren in dit uitgestrekte berggebied. Veel groter is de kans onderweg een das te zien en marmotten zult u ook regelmatig tegenkomen.
De bergen van de Tien Shan vormen het hart van het Aziatische continent en hebben derhalve een uitgesproken landklimaat. Dit betekent koude en lange winters met temperaturen tot ver beneden -20ºC en daarnaast warme zomers in de lager gelegen streken. Hoog in de bergen wordt het niet echt warm en blijven, ook in de zomer, de nachten koud. Tijdens de reis verblijft u regelmatig tussen de 1600 en 2400 tot 3000 meter, waardoor u te maken krijgt met een wisselend weerbeeld. In Son-Kul op 3100 meter hoogte zijn koude nachten met temperaturen tot dicht bij, of zelfs onder het vriespunt niet onmogelijk. Overdag stijgt het kwik gemakkelijk naar een graad of 26ºC. Hoog in de bergen is ook een enkele bui mogelijk. De zomermaanden bieden de meeste kans op stabiel weer in de bergen. Luchtig zomerkleding komt zeker van pas, maar een goed (liefst ademend) regenpak, een warme broek en een dikke trui zijn noodzakelijk. Bij een trekking, paardrijdtocht of mountainbiketocht mogen zelfs handschoenen en muts niet ontbreken. Uw slaapzak dient bij ca. -5 ºC nog comfortabel te zijn.
Kirgizië/Kyrgyzstan is een arm land waar de meeste mensen slechts een fractie van het westerse salaris verdienen. Hun levensomstandigheden zijn economisch gezien een stuk minder. Gebrek aan geld leidt onder andere tot een gebrekkige infrastructuur en organisatie. In het binnenland zijn slechts weinig wegen geasfalteerd waardoor ze veel te lijden hebben van weersinvloeden. De reis zal daardoor niet altijd even comfortabel verlopen en we kunnen voor onverwachte obstakels komen te staan. Ook de mentaliteit is er anders dan bij ons en in Kirgizië zullen zaken soms anders verlopen dan we in het westen gewend zijn. “Haast” is een onbekend begrip. Ergernis hierover leidt eerder tot meer problemen dan tot een oplossing ervan. Humor en verbazing zijn dan op z'n plaats. Verrassingen maken een reis ook meestal boeiender, vergroten vaak de saamhorigheid en leveren stof voor sterke verhalen achteraf. Wanneer u met een open instelling een echt avontuur wilt beleven, in een van de laatste voor ons westerlingen verborgen gebleven gebieden, dan wordt deze reis naar Kirgizië ongetwijfeld een unieke ervaring.
Kirgiziërs kunnen moeilijk weigeren of een antwoord geven dat tot teleurstelling leidt. Mocht je een ontwijkend antwoord of uitstel krijgen, dan kun je dit als ‘nee’ beschouwen. Als je bijvoorbeeld ergens de weg vraagt en deze persoon weet het antwoord niet, zal er een antwoord verzonnen worden. Het wil dus niet zeggen dat de informatie die je krijgt ook daadwerkelijk klopt.
Het is niet de bedoeling dat gidsen, tolken of chauffeurs onderweg alcohol drinken. Breng hen dan ook niet in verlegenheid door dit aan te bieden, want weigeren is tegen de beleefdheidregels.
Binnen, zowel in joerten als in hotels en huizen, worden geen schoenen gedragen. Het is dus handig om slippers en/of sloffen mee te nemen.
Wijs niet naar begraafplaatsen en maak hier liever ook geen foto’s van. Volgens de Kirgiziërs moet de geest van de overledene kunnen rusten.
Geef onderweg geen pennen, snoep of geld aan kinderen op straat. Dit werkt bedelen in de hand. U kunt wel bijvoorbeeld een kleine attentie aan de kinderen van het gastgezin geven.
Het is van oudsher traditie dat vreemden gastvrij worden behandeld. Je kunt dus een uitnodiging ontvangen van een Kirgizische familie om bijvoorbeeld te komen eten of drinken. Maak hier geen misbruik van. Er gaan verhalen rond dat je in Kirgizië overal gratis kunt eten en drinken en dat een reis door dit land je dus niets kost. Als je bij een Kirgizische familie wordt uitgenodigd verwacht men hiervoor echter een wederdienst, liefst in natura; bijvoorbeeld een fles drank, koekjes, worst, tabak, kaas uit Nederland of desnoods wat geld. Overleg hierover met de gids.
De andere cultuur, andere hygiënisch omstandigheden en het voorkomen van ziekten
maken enkele voorzorgsmaatregelen op medisch gebied 'noodzakelijk'. Het is van belang om met het drinken van water voorzichtig te zijn. Flessenwater of gekookt water zijn altijd safe. Soms zijn er bronnen met goed drinkwater. De gidsen weten wanneer u het water wel en wanneer u het beter niet zo kunt drinken. In de joertenkampen is altijd goed drinkwater aanwezig en in Bishkek kunt u doorgaans ook normaal uit de kraan drinken.
Persoonlijke medicijnen dient u vanzelfsprekend zelf mee te nemen. Indien u een dieet gebruikt of andere wensen ten aanzien van het eten heeft, dient u dit van te voren duidelijk aan te geven.
De gezondheidsvoorzieningen in Kirgizië zijn niet te vergelijken met die in de Westerse
wereld. Wanneer u medicijnen gebruikt, moet u daarvan voldoende uit Nederland meenemen.
Last van "reizigersdiarree" komt tijdens reizen buiten Europa regelmatig voor en wordt
meestal veroorzaakt door de verandering van klimaat en voedsel en ook door sterke hoogte-
en temperatuurverschillen binnen korte tijd. Meestal duren ingewandstoornissen van deze
aard niet langer dan een dag of twee, maar neemt u er in elk geval medicijnen voor mee
(Norit en immodium). Was uw handen vaak en goed, zeker na toiletbezoek en voor het eten. Een pakje "wetties"of handgel (desinfecterende handcrème) kunnen goed van pas komen. Problemen kunnen ook beperkt blijven door goed uitgerust aan de reis te beginnen.
Voor Kirgizië heeft u een visum nodig. Dit kunt u bij aankomst op het vliegveld in Bishkek in orde laten maken en de kosten, $ 70,- of ongeveer € 60,- (hangt af van de wisselkoers van dat moment), kunt u daar ook met euro’s betalen. Zorg dat u voldoende gepast geld bij zich heeft want u krijgt geen geld retour. U heeft geen pasfoto nodig voor de aanvraag maar de autoriteiten kunnen wat wispelturig zijn dus het kan geen kwaad om er toch een bij te hebben.
Als u de aankomsthal binnenkomt, ga dan direct naar het visumloket aan de linkerzijde en dus niet eerst naar de rij voor de douane. Mocht er niemand in het loket aanwezig zijn, dan kunt u een politieagent aanspreken om iemand te gaan halen. Bij het loket kunt u het aanvraagformulier voor het visum invullen; het is handig hiervoor een pen bij te hebben. Uw paspoort moet nog een half jaar geldig op het moment dat u Kirgizië verlaat. We raden af om het visum vantevoren aan te vragen bij het consulaat in Brussel, omdat de kosten daar zeer hoog zijn.
De douane in Bishkek is over het algemeen vriendelijk maar er kunnen uitzonderingen voorkomen. Zorg ervoor dat u niet met een beambte in een ruimte komt. Blijf vriendelijk, noteer naam, functie en nummer van de betrokken ambtenaar en vraag naar de chef. Geef geen antwoord op vreemde vragen en betaal niet voor iets onbegrijpelijks.
Op het vliegveld wordt u afgehaald door de reisagent. U herkent haar/hem aan een bord met je naam. Laat u niet wijsmaken dat de chauffeur al vertrokken is en ga niet met ‘vreemden’ mee. Mochten zich problemen voor doen, dan kunt u telefonisch contact opnemen met onze reisagent ter plaatse.
In de zomer is het in Kirgizië 4 uur later dan bij ons.
In Bishkek is het mogelijk om internationaal te telefoneren. Telefoneren met GSM is niet overal mogelijk. U kunt het beste voor vertrek informeren bij uw eigen provider voor de laatste informatie. Voor ongeveer $ 5. kunt u in Bishkek een SIM kaart kopen, dit maakt het bellen met Nederland aanmerkelijk goedkoper. Voor de individuele fietsers is het noodzakelijk een SIM kaart aan te schaffen zodat onderweg telefonisch contact kan worden onderhouden met de organisatie.
Landennummers:
Telefoneren vanuit Kirgizië naar Nederland: 0031-
Telefoneren vanuit Nederland naar Kirgizië: 00996-
De chauffeur en gids hebben een mobiele telefoon bij zich waarmee zij contact met de buitenwereld kunnen onderhouden. In de bergen is het echter niet mogelijk overal gebruik te maken van de mobiele telefoon.
Mocht u ansichtkaarten willen versturen dan kunt u dit het beste meteen na aankomst doen. Ansichtkaarten zijn onderweg maar zelden te koop en de Kirgizische post doet erg lang over het versturen ervan.
Er zijn in ieder geval internetmogelijkheden in Bishkek, Karakol en Cholpon Ata.
De stroomspanning in Kirgizië is 220 volt. In de joertenkampen Temir-Kanat, Djeti Ögus, en Son-Kul wordt ter plaatste elektriciteit opgewekt. Ook in Bosteri is elektriciteit. Batterijen opladen is echter heel beperkt mogelijk. Neem er dus voldoende mee en zorg dat je ze (vooral ’s nachts) warm houdt. Je kunt ze bijvoorbeeld in je sok mee in bed nemen.
Het is niet ongebruikelijk dat de elektriciteit af en toe even uitvalt. Onze stekkers passen in de Kirgizische stopcontacten.
In goed gesorteerde reisboekenwinkels zijn verschillende boeken over Kirgizie te koop:
*Kyrgystan van Rowan Stewart; uitg. Odyssey. 2e druk
*Central Asia, the practical handbook; uitg. Cadogon guides
*Siberien und Zentralasien; uitg. Kohlhammer
*Turaj Atabaki & Joris Versteeg: Centraal-Azië, uitg. KIT
*George St.George: Sovjet woestijnen en gebergten; uitg. Time-Life
*Culin Thubron: Door het hart van Azië
*Peter Hopkirk: Foreign Devils on the Silkroad
*Frederic Prokosch: De Aziaten
*Central Asia: Lonely Planet
*Trekking in Russia & Central Asia: Frith Maier
*Kirgistan entdecken door Thomas Scholl uitgave van Trescher-Reihe Reisen. Hiervan is net de 2e druk verschenen. ISBN 3-89794-028-0
Er zijn verschillende luchtvaartmaatschappijen die naar Bishkek vliegen ( Aeroflot, British Airways, Turkish Airlines) maar altijd met een overstap.
Voor de tocht door Kirgizië beschikt onze reisagent Ecotour over eigen vervoer (minibusjes) met chauffeur. Bij de fietstochten wordt de bagage per auto vervoerd, bij de mountainbiketocht gedeeltelijk met een auto en tijdens de “off-road “stukken op pakpaarden, net als bij de trektochten en paardrijdtochten waar de bagage ook mee gaat op pakpaarden. Bij individuele fietsreizen moet u zelf de bagage vervoeren.
In Bishkek verblijft u in het guesthouse “UMAI” in tweepersoonskamers, doorgaans kunnen we ook een éénpersoonskamer verzorgen, mits van tevoren aangevraagd. In de joertenkampen logeert u in een vilten nomadentent (maximaal met 4 personen maar doorgaans met 2 personen. 1 persoons bezetting is op aanvraag mogelijk). De maaltijden zijn gezamenlijk in de eetjoert, een familie uit het dorp zorgt voor u tijdens uw verblijf in het joertenkamp. Tijdens de mountainbiketocht, de trektochten en paardrijdvakanties wordt soms in kleine tentjes overnacht. Gedurende de fietstochten logeert u ook bij families thuis. Alle maaltijden zijn bij de prijs inbegrepen. Tijdens de gehele reis heeft u de beschikking over een Engels of Duits sprekende tolk.
Extra voor actieve reizen:
De Kirgizische munt is de com ( spreek uit: som) De koers van 1 euro is ongeveer 60 som. De com is een incourante geldsoort en daarom buiten Kirgizië vrijwel niet verkrijgbaar. In Bishkek, Naryn en Karakol kunt u gemakkelijk euro’s wisselen. Het moeten wel nieuwe onbeschadigde biljetten zijn. U kunt dit het beste niet op het vliegveld doen, omdat u dan een ongunstige koers wordt berekend. Het is niet nodig om dollars mee te nemen.
In Bishkek, Cholpon Ata en Karakol zijn ook geldautomaten waar u kunt pinnen. Hiervoor wordt wel hoge provisie berekend en de automaten werken niet altijd goed. Het gemakkelijkst is dus om cash euro's mee nemen.
Alle maaltijden, entree’s, vervoer etc. zijn bij de prijs inbegrepen, alleen alcoholische dranken niet. Uitgaven van persoonlijke aard komen uiteraard wel voor uw rekening. Gedurende de dagen in de bergen kunt u geen geld opnemen en weinig uitgeven. Met € 100,- tot € 150,-voor persoonlijke uitgaven komt u een heel eind. U heeft dan meteen voldoende geld om (bijvoorbeeld vilten) souvenirs te kopen. Waardevolle spullen zoals vliegtickets, pasjes en extra geld kunt u het beste in de kluis in Bishkek achterlaten en kopieën meenemen.
Kleine criminaliteit komt voor, vooral op de bazaar. Let goed op zakkenrollers en pogingen je rugzak te openen. Laat in de joerten je bagage niet bij de deur staan maar zet deze achterin de tent.
Onze reisagent verzoekt u om onderweg geen fooien aan individuele medewerkers te geven. De medewerkers verdienen een behoorlijk salaris. Als u tevreden bent, kunt u dit aan het eind van de reis laten blijken door wat geld te storten in de fooienpot. Aan het eind van het seizoen wordt dit geld onder alle medewerkers verdeeld, ook onder die medewerkers die geen direct contact met de gasten hebben, zoals de wasvrouw en de boekhoudster.
Zowel voor de themareizen als voor de actieve tochten raden wij u aan om uitgerust aan de reis te beginnen.
Voor de actieve reizen is een goede basisconditie absoluut noodzakelijk Het fiets-, loop- en rij-plezier is dan veel groter en bovendien loopt u minder kans om ziek te worden.Tijdens de tocht 'moet' u door en het is zowel voor de groep als voor uzelf niet plezierig wanneer u de reis conditioneel eigenlijk niet aankunt. Als goede training kunt u in de weken (maanden) voorafgaand aan de reis een paar stevige ritten te paard, per fiets of te voet, maken.
Vaccinaties
Voor de nodige inentingen en advies daaromtrent, kunt u zich wenden tot de GGD of via www.lcr.nl. Over het algemeen kunt u volstaan met DTP en eventueel hepatitus A en tyfus. Malaria komt zeer beperkt in Bishkek voor. Voor de enkele dagen dat je daar verblijft zullen geen malariatabletten worden voorgeschreven. We raden wel aan om DEET mee te nemen en in de avond bedekkende kleding te dragen
Hoogteziekte is een combinatie van verschijnselen welke optreden indien een persoon zich te snel naar grotere hoogten begeeft. Hoogteziekte treedt in het algemeen boven 3000 meter op, maar in zeldzame gevallen ook wel eens op 2500 meter. Enkele van deze verschijnselen, te weten hersen- en longoedeem, kunnen de dood tot gevolg hebben.
De luchtdruk daalt met toename van de hoogte (Elke 5500 meter halveert deze). Dit betekent dat er per ademhaling minder zuurstof beschikbaar is, en ook minder wordt opgenomen. Daarnaast raakt het lichaam echter ook gemakkelijker kooldioxide kwijt. Ook dat laatste is belangrijk om te weten. Het menselijk lichaam reageert hierop door extra rode bloed lichaampjes aan te maken. Dit proces heeft enige tijd nodig. Bovendien treden er veranderingen in de vochthuishouding van het lichaam op. Het feit dat je gemakkelijker koolzuur uit het bloed kwijtraakt heeft hier mogelijk iets mee te maken, maar daar is weinig exact over bekend.
Hoogteziekte kan tot ca. 5000 m optreden t.g.v. onvoldoende acclimatisatie. Tot op deze hoogte kan men, mits goed geacclimatiseerd, gedurende onbeperkte tijd verblijven. Daarboven, zeg vanaf ca. 6000 m, is dit niet meer het geval. Indien hoogteziekte optreedt is de enige remedie, zo snel mogelijk dalen naar een lager gelegen oord.
Pleisters, (gaas)verband, jodium, lippencrème en zonnebrandcrème (beiden met hoge beschermingsfactor), pincet, schaartje, paracetamol, O.R.S. (fysiologisch zout tegen uitdroging bij diaree), middel tegen reisziekte (bijv. Primatour), middelen tegen diarree (bijv. homeopathische Okugest en een krachtiger werkend middel zoals Diacure of iets op recept van de huisarts). Ook een middel tegen verstopping bv. Dulcolax, kan soms zijn nut bewijzen. Breedspectrum antibiotica bijvoorbeeld tegen darmparasieten zoals Giardia of blaasontsteking.
Voorbehoedsmiddelen zijn in Kirgizië ook niet overal even makkelijk te krijgen.
Indien je je eigen geneesmiddelen (bijv. anticonceptiepil) meebrengt is een brief met de samenstelling en dosering van belang, deze is veelal bij de apotheek verkrijgbaar (het zogenaamde ‘KNMP reisdocument).
Insectenwerend middel of een middel tegen jeuk is aan te raden tegen de muggen.
Als je vooruit weet dat je gevoelig bent voor hoogteziekte dan kun je op recept van de huisarts Diamox krijgen. Een alternatief middel is Ginkgo Biloba. Voor een trekking worden blarenpleisters, sporttape, massageolie/tijgerbalsem, een tekentang en een middel tegen verstopte neus, keel en oren aangeraden.
Mensen met lenzen worden aangeraden om een reservebril (met zonneglazen) mee te nemen.
Op deze tekst berust copyright

